Veri koruma

İK süreçlerinde KVKK: çalışan verisi, WhatsApp ve yapay zekâ kullanırken işverenin yapması gerekenler

Yayımlanma:

Yazar: , Kurucu Ortak (Ürün, Operasyon & B2B), GOTONOM · Yayıncı: GOTONOM Yazılım Teknolojileri A.Ş.

Toplantı odasında dizüstü bilgisayar ve basılı belgeler üzerinde veri koruma kontrol listesini inceleyen İK ekibi

İK süreçlerinde çalışan verisinin veri sorumlusu işverendir; İK yazılımı, WhatsApp, bulut ve yapay zekâ sağlayıcıları ise veri işleyen veya alt veri işleyen konumundadır. İşveren her işlemenin amacını ve hukuki sebebini belirlemeli, çalışanları aydınlatmalı, açık rızayı yalnızca başka bir hukuki sebep yoksa istemeli, veri işleyenle sözleşme yapmalı ve 2024'te değişen KVKK md. 9'a göre yurt dışı aktarım için uygun mekanizmayı seçmelidir.

Veri sorumlusu kim, veri işleyen kim?

KVKK md. 3’e göre veri sorumlusu, verinin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen; veri işleyen ise veri sorumlusunun verdiği yetkiye dayanarak onun adına veri işleyen kişidir. Çalışanların izin, bordro ve özlük bilgileri için bu karar işverene aittir; dolayısıyla işveren veri sorumlusudur.

GoPeople örneğinde işveren veri sorumlusu, GoPeople’ı geliştiren GOTONOM Yazılım Teknolojileri A.Ş. ise işveren adına ve onun talimatıyla çalışan veri işleyendir. Barındırma, mesajlaşma ve yapay zekâ hizmetlerini veren sağlayıcılar alt veri işleyen konumundadır; tam liste KVKK aydınlatma metninde yer alır. Veri işleyen kullanmak sorumluluğu devretmez: veri güvenliği tedbirlerinden veri sorumlusu ve veri işleyen birlikte sorumludur (md. 12/2). Bu nedenle rolleri, talimatları ve güvenlik yükümlülüklerini yazan bir veri işleme sözleşmesi gerekir.

Hangi hukuki sebeplere dayanılabilir?

Kişisel veriler md. 5’teki sebeplerden birine dayanılarak işlenir. İK süreçlerinde en sık kullanılanlar şunlardır: iş sözleşmesinin kurulması veya ifası için gerekli olması (md. 5/2-c; izin talepleri, bordro), işverenin hukuki yükümlülüğü (md. 5/2-ç; İş Kanunu’nun istediği izin kayıt belgesi gibi) ve ilgili kişinin temel haklarına zarar vermemek kaydıyla meşru menfaat (md. 5/2-f).

Sağlık raporları özel nitelikli kişisel veridir. 2024 değişikliğinden sonra md. 6/3, sağlık verisinin açık rıza dışında da işlenebileceği halleri sayar; bunlardan biri istihdam, iş sağlığı ve güvenliği ve sosyal güvenlik alanındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunlu olmasıdır. Özel nitelikli veride ayrıca Kurul’un belirlediği yeterli önlemlerin alınması gerekir.

Aydınlatma metninde neler olmalı?

Md. 10’a göre çalışanlar veri toplanırken şunlar hakkında bilgilendirilmelidir: veri sorumlusunun kimliği, işleme amaçları, verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, toplama yöntemi ve hukuki sebebi, md. 11’deki haklar. WhatsApp ve yapay zekâ kullanan bir İK sürecinde metin ayrıca şunları açıkça söylemelidir:

  • Mesajların hangi platform üzerinden iletildiği (Meta WhatsApp Business Cloud API) ve mesaj içeriğinin Meta tarafından işlendiği.
  • Hangi içeriklerin bir yapay zekâ sağlayıcısına gönderildiği; GoPeople’da bunlar WhatsApp’tan gelen fotoğraf ve belgeler (sağlık raporu dahil), öneri metinleri ve kural tabanlı akış hata verdiğinde yedek yanıt için mesaj metnidir.
  • Otomatik değerlendirmenin sonucu etkilediği yerler (örneğin öneri puanı) ve buna md. 11/1-g uyarınca itiraz hakkı.
  • Verilerin barındırıldığı ülkeler ve yurt dışına aktarımın dayanağı.

İşverenlerin kendi bilgileriyle tamamlayabileceği örnek bir paragraf, GoPeople KVKK aydınlatma metninin B.7 bölümünde bulunur.

Açık rıza ne zaman gerekir, ne zaman gerekmez?

Açık rıza; belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızadır (md. 3). İşçi ile işveren arasındaki bağımlılık ilişkisi, rızanın özgürce verilip verilmediğini tartışmalı hâle getirir. Bu yüzden md. 5/2’deki sebeplerden biri varsa açık rıza istemek yerine o sebebe dayanmak gerekir; zaten işlenebilecek bir veri için rıza istemek çalışanı yanıltır.

Açık rıza; başka bir hukuki sebebin bulunmadığı işlemeler (örneğin çalışan fotoğrafının tanıtım materyalinde kullanılması), md. 6/3’teki hallere girmeyen özel nitelikli veriler ve md. 9/6 kapsamındaki arızi yurt dışı aktarımlar için gündeme gelir. Rıza işe alım veya hizmet şartına bağlanmamalı, aydınlatma metninden ayrı alınmalı ve geri alınabilir olmalıdır.

WhatsApp ve yapay zekâ kullanırken hangi riskler doğar?

  • Kişisel hesaplar: yöneticilerin kişisel WhatsApp hesaplarında biriken sağlık raporu ve izin yazışmaları işverenin kontrolü dışındadır. Talepleri şirket numarasına ve kayıtlı bir sisteme taşıyın.
  • Şifreleme: WhatsApp Cloud API mesajları uçtan uca şifreleme kapsamında değildir. Bunu aydınlatma metninde belirtin ve gereksiz hassas içeriğin mesajla gönderilmesini teşvik etmeyin.
  • Veri minimizasyonu: md. 4 verinin amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olmasını ister. Yapay zekâya yalnızca amaç için gereken içerik gitmeli; çalışan verisi genel amaçlı sohbet botlarına kopyalanmamalı.
  • Otomatik kararlar: yalnızca otomatik sistemlerle yapılan bir değerlendirme çalışan aleyhine sonuç doğuruyorsa itiraz yolu açık olmalı ve kararı bir insan gözden geçirebilmelidir.

Yurt dışına aktarımda 2024’te ne değişti?

7499 sayılı Kanun’la değişen md. 9, 1 Haziran 2024’te yürürlüğe girdi. Kanunun 2016 yılında yürürlüğe girmesinden bu değişikliğe kadar aktarımlar büyük ölçüde açık rızaya dayanıyordu; yeni düzen kademelidir:

  1. Yeterlilik kararı: Kurul’un aktarımın yapıldığı ülke, sektör veya uluslararası kuruluş için verdiği bir yeterlilik kararı varsa, md. 5 veya md. 6’daki şartlardan biriyle birlikte aktarım yapılabilir.
  2. Uygun güvenceler: yeterlilik kararı yoksa, ilgili kişinin haklarını kullanma ve etkili kanun yollarına başvurma imkânı bulunmak kaydıyla Kurul’un ilan ettiği standart sözleşmeler, bağlayıcı şirket kuralları veya Kurul izniyle taahhütname kullanılır. Standart sözleşme imzalandıktan sonra 5 iş günü içinde Kurum’a bildirilir; bildirim yapılmaması idari para cezasına yol açabilir.
  3. Arızi istisnalar: yeterlilik kararı ve uygun güvence yoksa, yalnızca arızi olmak kaydıyla md. 9/6’daki hallerden birine (örneğin risklerin anlatıldığı açık rıza veya ilgili kişiyle yapılan sözleşmenin ifası) dayanılabilir.

Bulut hizmetleri bu kapsamdadır. GoPeople’da veritabanı ve dosya depolama Supabase üzerinde Frankfurt’ta (Almanya), uygulama sunucuları Railway üzerinde Hollanda’dadır; iki sağlayıcı da ABD merkezlidir. Mesajlar Meta, belge ve fotoğraf incelemesi OpenAI (ABD) üzerinden geçer. İşveren, bu aktarımlar için hangi mekanizmanın uygulandığını kendi aydınlatma metnine yansıtmalıdır.

İşveren için kısa kontrol listesi

  1. İK süreçlerindeki veri kategorilerini, amaçları ve hukuki sebepleri bir envanterde toplayın.
  2. Çalışan aydınlatma metnini WhatsApp, yapay zekâ ve yurt dışı aktarımı kapsayacak şekilde güncelleyin.
  3. Açık rızayı yalnızca gerçekten gereken işlemeler için ve ayrı olarak alın.
  4. Yazılım sağlayıcınızla veri işleme sözleşmesi yapın; alt veri işleyen listesini isteyin.
  5. Panel erişimini görevi gerektiren kişilerle sınırlayın, saklama ve imha sürelerini belirleyin.
  6. Kurul’un belirlediği istisnalar dışındaysanız Veri Sorumluları Siciline kaydolun.
  7. İhlal durumunda Kurul’a bildirim (md. 12/5; Kurul kararına göre öğrenildikten sonra 72 saat içinde) ve çalışan başvurularına 30 gün içinde yanıt (md. 13) için bir prosedür hazırlayın.

GoPeople bu tabloda nerede duruyor?

GoPeople, KVKK yükümlülükleri gözetilerek tasarlandı; uyum kararı ise veri sorumlusu olan işverenin kendi işleme faaliyeti için verdiği bir karardır ve bir yazılım tek başına bunu sağlayamaz. GoPeople hakkında söylenebilecek olanlar: bağlantılar TLS ile şifrelenir; kayıtlar şirket kimliğiyle saklanır ve panel istekleri kullanıcının yetkili olduğu şirketlerle uygulama katmanında sınırlandırılır; belgeler herkese açık olmayan depolamada tutulur ve yalnızca yetki kontrolünden sonra verilen kısa ömürlü imzalı bağlantıyla açılır. GoPeople için dış bir sertifika veya denetim iddiası yoktur.

Altyapı ve olay yönetimi ayrıntıları güvenlik sayfasında, hizmet sağlayıcılar ve yurt dışı aktarım koşulları KVKK aydınlatma metninde yer alır.

Sık sorulan sorular

İK yazılımı kullanınca çalışan verisinin veri sorumlusu kim olur?
İşveren veri sorumlusu olarak kalır; çünkü hangi verinin hangi amaçla işleneceğine işveren karar verir. Yazılım sağlayıcı, işverenin talimatıyla çalışan veri işleyendir ve iki taraf veri güvenliğinden birlikte sorumludur (KVKK md. 12/2).
Çalışanlardan WhatsApp için açık rıza almak zorunlu mu?
Her durumda değil. İzin ve belge talepleri gibi işlemeler çoğunlukla sözleşmenin ifası veya hukuki yükümlülük sebebine dayanır; bu durumda açık rıza yerine aydınlatma yapılır. Açık rıza, md. 5/2’deki sebeplerden hiçbiri yoksa gündeme gelir.
Sağlık raporlarını WhatsApp’tan almak KVKK açısından sorun mu?
Sağlık raporu özel nitelikli veridir. 2024’te değişen md. 6/3 kapsamındaki bir hale (örneğin istihdam alanındaki hukuki yükümlülük) dayanılması, Kurul’un yeterli önlemlerinin alınması ve çalışanın mesajın hangi sağlayıcılardan geçtiği konusunda aydınlatılması gerekir.
Yurt dışındaki bir sunucuya çalışan verisi aktarmak için ne gerekir?
Md. 9’a göre önce yeterlilik kararı aranır; yoksa standart sözleşme gibi uygun güvencelerden biri kullanılır ve standart sözleşme 5 iş günü içinde Kurum’a bildirilir. İkisi de yoksa yalnızca arızi aktarımlarda md. 9/6’daki istisnalara dayanılabilir.
GoPeople kullanmak KVKK yükümlülüklerimizi ortadan kaldırır mı?
Hayır. GoPeople KVKK yükümlülükleri gözetilerek tasarlandı, ancak aydınlatma, hukuki sebep, yurt dışı aktarım mekanizması ve çalışan başvuruları veri sorumlusu olan işverenin yükümlülüğüdür. GOTONOM veri işleyen olarak bu süreçlere teknik destek verir.

Kaynaklar

Bu yazıdaki hukuki ve teknik bilgilerin dayandığı birincil kaynaklar; her birinin yanında yazının hangi kısmını desteklediği yazıyor.

Sorunuz mu var?

Bu yazıyla ilgili sorularınız için info@gotonom.com adresine yazabilirsiniz. GoPeople, İstanbul merkezli GOTONOM Yazılım Teknolojileri A.Ş.'nin ürünüdür.